korinthia.net
Δήμος Ξυλοκάστρου

Παναρίτι

Χωριό που βρίσκεται δυτικά του Κιάτου, στις πλαγιές του όρους Κυλλήνη, σε υψόμετρο 720 μέτρων. Ανήκει στο Δήμο Ξυλοκάστρου. Έχει περίπου 500 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
H απογραφή του 1700 αναγράφει το Παναρίτι στην Κορινθία. Και ο Πούκεβιλ το 1814 μνημονεύει τον οικισμό εις Κορινθία.
Κατά τον Σωκράκη Λιάκο η ετυμολογία της λέξεως ανάγεται εις Κελτικήν, Γαλλικήν και αρχαίαν Ελληνικήν και σημαίνει τόπον με νερά. Εις την κεντρική Αλβανία δύο ομώνυμα χωριά κείνται εις τα δεξιά του Αώου ποταμού επί της στενωπού Κλεισούρα σε απόσταση 22 χλμ. ανατολικώς του Τεπελενίου. Βορείως του Τεπελενίου εις απόσταση 23 χλμ. υφίσταται άλλο χωριό Παναρίτι, ΝΑ τούτου εις απόσταση 2,5 χλμ. βρίσκεται η Πρυγέλα και ΝΑ αυτής εις απόσταση 8,5 χλμ. το Μπούμπεσι και τα τρία χωριά επί της ιδίας γραμμής από ΒΔ προς ΝΑ. Παρατηρητέον είναι ότι και τα τρία χωριά επί της ιδίας γραμμής υπάρχουν εις την Αργολική πεδιάδα.
"Συνεπώς δυνάμεθα να δεχθώμεν ότι συγχρόνως εξεπατρισθήσαι και συγχρόνως επωκίσθηκαν εις Αργολίδα, επειδή και τα τρία εις Αλβανίαν ανήκουν εις την γειτονιάν της Σέλτσας (φυλή Κλεμέντι) που ηγήθη της μετακινήσεως προς νότον των μισθοφόρων του Νερίου προκύπτει είτε ότι μετεκινήθησαν με τους Κλεμέντι προ του 1373, είτε μετά, και εάν μεν μετεκινήθησαν προ του 1373 έπρεπε να είχον εγκατασταθή εντός της αυθεντίας του Νερίου. Γίνεται λοιπόν δεκτό ότι και τα τρία μετακινήθησαν από τον βορράν μετά το 1373 είτε α) το 1383 λόγω του τρόμου που ενέσπειρε η εισβολή εις τα εδάφη τους των Τούρκων Ακιντζίδων β) το 1419 ή 1420 όταν οι Τούρκοι απέσπασαν από τας Αλβανικάς χείρας την γην και την παραχώρησαν εις Τούρκους φεουδάρχας. Τότε οι Αλβανοί προκειμένου να εργάζονται δούλοι εις τα κτήματά των επροτίμησαν να εκπατρισθούν. Επί Νερίου αποικίσθηκε το χωριό Παναρίτι στην Κορινθία, ως φρουρά αμύνης της Κορινθιακής αυθεντίας από το Πριγκιπάτο της Αχαΐας.
Στην Ελληνική Τοπογραφία του 1904 διαβάζουμε για το Παναρίτι.
"Υπάρχουν ερείπια ναού, όστις καλείται υπό των κατοίκων Αλβανοφώνων "κλήσια Μπούκουρα", δηλαδή ωραίος ναός.
Φαίνεται ότι είναι βυζαντινής εποχής με κιόνες μαρμάρινους (μονόλιθους). Ανευρέθησαν δ’ άλλοτε και ενεπίγραφοι πλάκες, αίτινες διηρπάγησαν".
Επίσης γνωρίζουμε ότι το 1537-1540 μεταξύ των Αλβανικών φυλών που πολέμησαν στο πλευρό των Ενετών εναντίον των Τούρκων, στο Ναύπλιο ήταν και η Φάτρια Παναρίτι.
Προστάτης του χωριού είναι ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος. Υπάρχει η παλαιά εκκλησία του αγίου στο νεκροταφείο του χωριού που χτίστηκε περίπου το 1800. Ο νέος ναός του αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στο κέντρο του χωριού χτίστηκε το 1987. Υπάρχουν και τα εξωκκλήσια, "η αγία Κυριακή" πολύ παλαιό εκκλησάκι που ανακαινίσθηκε το 1958 από τον Λουκά Μουρίκη, ο "Προφήτης Ηλίας", η "αγία Παρασκευή" και ο παμπάλαιος ναός της "Παναγίας" (Κλήσια Μπούκουρα) που είναι χτισμένος πάνω στα ερείπια του ναού της Αρτέμιδος.
Μέσα στο χωριό ευρίσκεται και ο ναός του αγίου Θεόδωρου.
Ιερείς που λειτούργησαν ήσαν οι: Νικόλαος Κοκιούσης - Ιωάννης Παπαδόπουλος - Δημήτριος Στεργιόπουλος - Ιωάννης Σταύρου. Προπολεμικά χτίσθηκε στο χωριό εργοστάσιο επεξεργασίας και συσκευασίας της σταφίδας που λειτούργησε μέχρι το 1941. Η περιοχή παρήγαγε την καλύτερη ποιότητα σταφίδας και ήταν περιζήτητη στις αγορές (μάρκα Παναρίτι). Πρόεδροι του σταφιδικού συνεταιρισμού διετέλεσαν οι: Κων. Χαλκιάς - Κων. Κοκιούσης - Ιωαν. Καμπούρης - Παν. Μασιώτης - Κων. Χασούρας - Βας. Κοκοντής - Παν. Μπασιώτης - Νικ. Ζαρουχλιώτης - Χρ. Μπελεσιώτης - Δημ. Ζωγράφος - Σωτ. Ζαρουχλιώτης - Βλας. Κοντογιάννης - Διον. Ρουμελιώτης - Δημ. Πανούσης - Αριστειδ. Μπελεσιώτης - Βλας. Παπουτσόπουλος - Κων. Κοντογιάννης - Παυλ. Χασούρας - Γεωργ. Μπελεσιώτης - Χρ. Τεάζης - Γεωργ. Μπασιώτης - Πάνος Παπουτσόπουλος - Ιωαν. Μπασιώτης.
Προπολεμικά ήταν ένα ανεπτυγμένο χωριό, πλούσιο σχετικά από την παραγωγή της σταφίδας, με αρκετά καταστήματα. Παντοπωλεία είχαν οι Σωτήρης Μπασιώτης - Αποστόλης Γεωργίου - Δημήτρης Γεωργίου - Λεωνίδας Παπαδόπουλος - Κων. Χαλκιάς. Κρεοπωλεία οι Σωτ. Κοκιούσης - Άγγελος Χαλκιάς . Καφενεία οι Σωτηρία Μπασιώτη - Τιμολέων Μουρίκης - Χρ. Αγγελίδης. Φαρμακείο ο Χρ. Μπελεσιώτης. Μπαλωματήδες οι Γεωργ. Ζαρουχλιώτης - Γεωρ. Τεάζης. Κουρείο ο Αναστάσης Τεάζης. Λιοτρίβια οι Βας. Κοκιούσης - Βας. Αγγ. Κοκιούσης. Ιατροί οι Βας. Μπελεσιώτης - Χρ. Μουρίκης - Κίμων Αγγελίδης. Δικηγόρος ο Ιωάννης Βασιλόπουλος και συμβολαιογράφος ο Παν. Μπασιώτης. Στους πολέμους από το 1912 μέχρι το 1922 έπεσαν υπέρ πατρίδος οι: Αγγ. Αγελίδης, λοχαγός - Βας. Αγγελίδης - Ανδρ. Καμπούρης - Κων. Κοντογιάννης - Ανδρ. Παπαδόπουλος - Βας. Χασούρας - Γρηγ. Μπελεσιώτης - Βλας. Κοντογιάννης - Βλας. Μπασιώτης - Ανδρ. Ρουμελιώτης - Βας. Καπετανόπουλος - Χρ. Ρουμελιώτης - Σωτ. Μπελεσιώτης - Σωτ. Μπασιώτης. Το 1940 - 41 έδσαν την ζωή τους για την πατρίδα οι: Αριστειδ. Βασιλόπουλος - Ματθ. Καμπούρης - Σπ. Μπελεσιώτης - Κων. Μπελεσιώτης - Πετ. Τεάζης - Ιωαν. Τεάζης - Νικ. Κοκιούσης - Δημ. Παπαδόπουλος.
Από το 1914 που δημιουργήθηκε η κοινότητα Παναρίτι υπηρέτησαν σαν πρόεδροι οι: Δημ. Μπελεσιώτης - Επαμ. Καμπούρης - Δρός. Ζαρουχλιώτης - Νικ. Ξενόπουλος - Αλεξ. Παπαδόπουλος - Αποστ. Γεωργίου - Ηλ. Αγγελίδης - Αναστ. Τεάζης - Παν. Μπαγιώτης - Νικ. Χασούρας - Κων. Κοντογιάννης - Αποστ. Σίδερης - Γεωργ. Μπελεσιώτης - Χρ. Μουρίκης - Δημ. Κοκιούσης - Ιωαν. Χαλκιάς - Λιμπ. Κολοβίνος - Αποστ. Καπετανόπουλος - Χρ. Ζαρουχλιώτης - Κων. Καμπούρης - Τιμ. Μουρίκης.
Σήμερα το χωριό το εκπροσωπεί στο δήμο Ξυλοκάστρου το τοπικό συμβούλιο που το αποτελούν οι: Τιμολέων Μουρίκης (δημοτικός σύμβουλος) Στάϊκος Μουρίκης - Ιωάννης Μπασιώτης - Παναγιώτης Πανουτσόπουλος - Άγγελος Μπαστήρας.
Αξίζει να αναφέρουμε το πρώτο κοινοτικό συμβούλιο του χωριού (1914).
Δημ. Μπελεσιώτης - Αποστ. Μπασιώτης - Κων. Βασιλόπουλος - Λεων. Παπαδόπουλος - Αθνα. Χασούρας.
Στο Παναρίτι λειτουργεί Δημοτικό σχολείο και Γυμνάσιο. Το χωριό παράγει σταφίδα, ελιές, μήλα, αχλάδια.
Παλαιές οικογένειες του χωριού είναι οι; Μουρίκη - Βασιλόπουλου - Χασούρα - Μπασιώτη - Μπελεσιώτη - Καμπούρη - Αγγελίδη - Κοντογιάννη.
Στην απογραφή του 1879 το χωριό είχε (549) κατοίκους, το 1889 (633), το 1920 (736), το 1940 (1.032), το 1961 (730), το 1991 (429).