korinthia.net
Δήμος Ξυλοκάστρου

Κάτω Συνοικία Τρικάλων

Χωριό που βρίσκεται 65 χλμ. δυτικά της Κορίνθου και 25 χλμ. νότια του Ξυλοκάστρου, σε υψόμετρο 850 μέτρων, στις πλαγιές του όρους Κυλλήνη (Ζήρια), μέσα σε πλούσια βλάστηση και νερά. Ανήκει στο Δήμο Ξυλοκάστρου. Αποτελεί ιστορική συνέχεια του αρχαίου Μύσαιου της Πελλήνης, όπου γίνονταν ιδιαίτερες λατρείες στη Δήμητρα, τη θεά των σιτηρών και της κυοφορίας της γης. Κοντά στην πηγή Τραγανιστή σώζεται τείχος από λείες πέτρες αρχαίου πολυγωνικού οικοδομήματος. Ίχνη του χωριού υπάρχουν πριν το 1.000 μ.Χ., ενώ γνώρισε ιδιαίτερη ακμή μετά την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας έλαβε μέρος σε όλα τα επαναστατικά κινήματα. Κατά τη διάρκεια των Ορλοφικών το χωριό υπέστη σημαντικές καταστροφές. Μεγάλος άρχοντας του χωριού ήταν ο Δημήτριος Τουρναβίτης, ο οποίος διακρινόταν για τα χριστιανικά του αισθήματα. Διάδοχός του ήταν ο Ανδρέας Νοταράς, αδελφός του Αγίου Μακαρίου. Αυτός ανοικοδόμησε ένα μεγάλο πύργο, ενώ ο αδελφός του ανακαίνισε το ναό του Αγίου Δημητρίου που είχε κτιστεί στα 1967 και σώζεται μέχρι σήμερα. Η παράδοση αναφέρει τα εξής: Όταν τα δύο αδέλφια, Ανδρίκος και Μακάριος, χώρισαν την περιουσία τους, ο Μακάριος κράτησε τα χρεόγραφα και αφού κάλεσε τους χρεοφειλέτες του, τα έκαψε στην ιστορική βελανιδιά έξω από την εκκλησία. Μετά από αυτό ακολούθησε το μοναχικό βίο. Σήμερα, οι 300 περίπου κάτοικοι του χωριού, εξακολουθούν να ασχολούνται με τη γεωργία. Τα προϊόντα τους είναι η κορινθιακή σταφίδα, το λάδι και το κρασί.
Βρίσκονται σε απόσταση 25km περίπου από το Ξυλόκαστρο σε υψόμετρο 900m περίπου, με πολύ καλή θέα στον Κορινθιακό αλλά και στη Ζήρεια. Η επικρατέστερη εκδοχή για την ονομασία Τρίκαλα είναι τα τρία καλά: 1. Καθαρός αέρας, καλό κλίμα με μηδέν υγρασία, 2. πολλά αμπέλια που βγάζουν πολύ καλό κρασί, 3. άφθονα πηγαία νερά με ξεχωριστή γεύση και γλυκύτητα. Στο κέντρο του χωριού υπάρχει παραδοσιακή πέτρινη πλατεία που σκιάζεται ολόκληρη το καλοκαίρι από δύο αιωνόβια πλατάνια. Εκεί θα βρείτε επίσης τρεις παραδοσιακές ταβέρνες με τοπικές γεύσεις (και όχι μόνο) καθώς και άφθονο ντόπιο κρασί.
Είναι η παλαιότερη συνοικία των Τρικάλων και αποτελεί ιστορική συνέχεια του αρχαίου Πύσαιου της Πελλήνης. Ο περίφημος Παυσανίας, στο τέλος του βιβλίου του "Αχαϊκά" και μετά την περιγραφή της Πελλήνης, αναφέρεται και στην κώμη Μύσαιον: "Σ' απόσταση εξήντα περίπου σταδίων από την Πελλήνη βρίσκεται το Μύσαιον, ιερό της Μυσίας Δήμητρας, ιδρυμένο από κάποιον Αργείο Μύσιο, που, κατά τους Αργείους είχε κι αυτός δεχθεί στο σπίτι του τη θεά Δήμητρα. Μέσα στο Μύσαιο υπάρχει άλσος με ενός είδους δένδρα και άφθονο πηγαίο νερό. Εδώ τελούν επταήμερη γιορτή προς τιμήν της Δήμητρας κ.λ.π. Συνεχίζει "Σε πολύ μικρή απόσταση από το Μύσαιο υπάρχει ιερό του Ασκληπιού ονομαζόμενο Κύρος, όπου προσέρχονται άνθρωποι και γιατρεύονται από το θεό. Και εδώ υπάρχουν πηγές με άφθονο νερό και κοντά στη μεγαλύτερη πηγή είναι στημένο το άγαλμα του Ασκληπιού".
Το τοπονύμιο Μύσαιον με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκε σε Νύσαιον ή Νύσαικον μέχρι τον περασμένο αιώνα και Νύσακας μέχρι σήμερα.
Το Ασκληπιείο "Κύρος" ήταν από τα αρχαιότερα (5ος π.χ.αι.) και μεγαλύτερα ιερά του Ασκληπιού, μέσα στις εκατοντάδες των Ασκληπιείων της αρχαίας Ελλάδας. Η λέξη "Κύρος" έχει την έννοια της ισχύος, του δυναμώματος, κάτι σαν τα σημερινά σανατόρια ή αναρρωτήρια. Αυτού του είδους τα Ασκληπιεία περιελάμβαναν περισσότερα του ενός κτίρια, όπως το ναό, το ιερό, το άβατο, όπου το κατακλιντήριο ή εγκοιμητήριο, ξενώνες, λουτρά, γυμναστήριο κ.λ.π.
Οι Πελληνείς απεικόνιζαν σε νομίσματά τους ένα άγαλμα του Ασκληπιού που το πιθανότερο είναι να ήταν αυτό που υπήρχε στο ιερό "Κύρος", ένα σωστό νοσοκομείο της εποχής του με μεγάλη συρροή πιστών.
Οι ασθενείς, που μέχρι προ ολίγων ετών κατέφευγαν στο απαράμιλλο ιαματικό κλίμα των Τρικάλων για να βρουν θεραπεία, πιθανόν να μην γνώριζαν ότι ήταν σε αυτό ακριβώς το μέρος που οι πρόγονοί τους χιλιάδες χρόνια πριν επισκέπτονταν για τους ίδιους λόγους.
Την εποχή της Τουρκοκρατίας η συνοικία αυτή συναγωνίζονταν την Άνω, τον "αρχοντομαχαλά", σε πλούτο και σε ανεπτυγμένους πνευματικά ανθρώπους. Τα εδάφη της είναι πιο εύφορα των άλλων συνοικιών. Άρχοντας σε αυτή την συνοικία αναφέρεται ο Τουρναβίτης και αργότερα ο Ανδρίκος Νοταράς, ο αδερφός του αγίου Μακαρίου. Ο Ανδρίκος έφτιαξε μεγάλο πύργο και ο Μακάριος ανακαίνισε το ναό του αγίου Δημητρίου που βρισκόταν κοντά στον πύργο ο οποίος σήμερα είναι χάλασμα. Η εκκλησία του αγίου Δημητρίου είναι λιθόχτιστη μονόχωρη βασιλική. Είναι ξυλόστεγος και έχει γυναικωνίτη. Από ένα χάραγμα που βρίσκεται στο παράθυρο του ιερού μαθαίνουμε ότι χτίστηκε το 1697 Μαΐου ΚΔ. Στο βόρειο τοίχο υπάρχει τοιχισμένη θύρα με πώρινο χαμηλωμένο τόξο και ακριβώς από πάνω πώρινη κόγχη. Ίδια κόγχη υπάρχει και στη βόρεια πλευρά του ναού, δίπλα στη θύρα εισόδου την οποία επιστέφει τριγωνικό αέτωμα.
Στο εσωτερικό του ναού διαφαίνονται τοιχογραφίες διακοσμητικού χαρακτήρα (πλατιές ταινίες με γεωμετρικά ή φυτικά θέματα) όπως συνηθιζόταν τον 19ο αιώνα. Σε ιερό σώζεται σε αρίστη κατάσταση τοιχογραφία της "ΑΚΡΑΣ ΤΑΠΕΙΝΩΣΗΣ" που παριστάνει το νεκρό Χριστό περιστοιχιζόμενο από τα σύμβολα του μαρτυρίου να στέκει όρθιος, μετωπικός μέσα στη σαρκοφάγο. Τον πλαισιώνουν η Παναγία και ο Ιωάννης. Δίπλα στην Παναγία διαβάζουμε την επιγραφή "μνήσθητι Κύριε Παναγιωτίου ιερέος συν τι σιμβιο του και των Γονέων αυτών".
Τα χρώματα είναι έντονα και τα χαρακτηριστικά των προσώπων αποδίδονται εξπρεσιονιστικά (χαρακτηριστικές είναι οι τριγωνικές σκιές κάτω από τα μάτια, δηλωτικές του πάθους που διακατέχει τα θεία πρόσωπα). Η τοιχογραφία είναι του 18ου αιώνος. Στην παλαιά αυτή εκκλησία υπάρχουν και άλλες αξιόλογες εικόνες, όπως η ένθρονος Παναγία, ο Χριστός Αρχιερέας, ο άγιος Δημήτριος, έργα του περίφημου αγιογράφου Νικόλαου Αρβανιτάκη. Επίσης σπουδαία είναι η εικόνα του Ιωάννη του Πρόδρομου, που φέρει την επιγραφή "χειρ Νικολάου ιεροδιακόνου μοναχού Αρβανιτάκη".
Δίπλα στον ναό υπάρχει ένα όμορφο πέτρινο κωδωναστάσιο, στο οποίο υπάρχει ένα δυσανάγνωστο χάραγμα.
Είναι ένα καταπράσινο χωριό με ονομαστές πηγές: Μεγάλη Βρύση - Τραγανιστή - Βρύση Καλογήρου - Σκουφάρι - Γούρνες - Μαχουμιά - Φλώκα.
Τα κάτω Τρίκαλα έχουν τις μονοθάλαμες εκκλησίες: άγιο Δημήτριο, άγιο Ιωάννη, άγιο Μακάριο, άγιο Ανδρέα, άγιο Νικόλαο και την αγία Καθολική.
Η Κάτω Συνοικία έχει το πανηγύρι της στις 29 Αυγούστου, Αποτομή της Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου.
Ιερείς που λειτούργησαν στην ενορία αυτή είναι οι: Κων/νος Μπισδιούρτης (Παπακωνσταντίνου), Ανδρέας Μαυρατζάς, Βλάσιος Μπουράκης, Φώτιος Στεργίου, Ιωάννης Παπαχρήστου.
Το 1932 ιδρύθηκε αγροτικός συνεταιρισμός με 103 μέλη και πρόεδρο το Νικόλαο Βαρβαρίτη.
Πρόεδροι της κοινότητας υπηρέτησαν οι: Απ. Βαρβαρίτης - Ιωάν. Παπακωνσταντίνου - Γεωργ. Θ. Καραπανάγος - Ευστ. Γκουρβέλος - Δημ. Καλύβας (1960-1966) - Γεωργ. Ρέλλιας (1966-1968) - Χρήστος Θεοδωρόπουλος (1968-1974) - Νικολ. Βαρβαρίτης (1975-1978) - Γεωργ. Χαρτσιάς (1978-1982) - Παν. Γιάννος (1982-1989) - Χρήστος Γκουρβέλος (1990-1998) . Σήμερα το χωριό εκπροσωπείται στο δήμο Ξυλοκάστρου από το Τοπικό Συμβούλιο που το αποτελούν οι: Ιωάννης Κοροβήλος (δημοτικός σύμβουλος), Ιωάννης Δελής, Γεώργιος Χαρτσιάς.
Παλαιές οικογένειες της Κάτω Συνοικίας Τρικάλων είναι οι: Κροκιδά, Γρουμπού, Σπυρίδωνος (Ξυλέρης), Παυλόπουλου, Θεοδωρόπουλου, Σπανόπουλου, Χαλκιά, Καραπανάγου, Χαρτσιά, Καλύβα, Μαστέλλου, Σταματόπουλου, Δημητραρά (Ταρλές), Δρούγκα, Κοροβήλου, Γιάννου, Βαρβαρίτη, Κουίνη, Μπεγδιαργούτη, Ζώη, Ρέλλια, Φλασκή, Γαλάνη, Μπησιώτη, Σιώκου, Ρουσινού, Ρέστα, Μάρκου, Βλαχοσωτήρου, Πολυχρονόπουλου, Φατούρου, Ράλλη, Ακράτου, Δελή, Στίκα, Τριανταφύλλου, Μίχου, Κουτσούρη, Σκιρδή, Μπαστούνα, Μπουκούτα, Κανταρέ, Δέμη, Μενούνου, Πολίτη, Μπαρουξή, Μπότσου, Ραύτη, Θάνου, Βραχνού, Δεμερούτη, Παπαδημητρίου, Λουκόπουλου, Μπούρμπουλα, Μητσούλα, Χαβέλη, Κούμαρου, Αντωνόπουλου, Καλαρά, Δαμασκηνού, Γκοβότζου, Γαβρά, Γύφτου.