korinthia.net
Τουριστικές Διαδρομές

Άγιοι Θεόδωροι, Ισθμός

Ο πρώτος δήμος που συναντά ο επισκέπτης μπαίνοντας στο Νομό από την εθνική οδό Αθηνών - Πατρών, είναι οι Άγιοι Θεόδωροι.
Η πόλη είναι χτισμένη Βορειοανατολικά στην περιοχή της αρχαίας Κρομμυωνίας, η οποία ανήκε στη Μεγαρίδα μέχρι τον 6ο π.Χ. αιώνα, πριν περιέλθει στην Κόρινθο.
Ο Στράβωνας στα "Γεωγραφικά" του, αλλά και ο Παυσανίας, αναφέρουν ότι εδώ ζούσε η Φαιά, ο τρομερός αγριόχοιρος που λυμαινόταν την περιοχή και κατέστρεφε τα σπαρτά και τις καλλιέργειες. Ο μυθικός ήρωας Θησέας, εκτελώντας έναν ακόμα άθλο του, φόνευσε τη Φαιά, στο πέρασμά του από την Τροιζήνα προς την Αθήνα.
Η αρχαιολογική σκαπάνη, το 1961, έφερε στο φως τα ερείπια της αρχαίας Κρομμυώνας και πολλά σημαντικά ευρήματα, όπως το άγαλμα του θεού Απόλλωνα, μελανόμορφα αγγεία, γεωμετρικούς και λακκοειδείς τάφους. Σημαντικό, επίσης, εύρημα είναι ένας μικρός κυκλικός χώρος, ο οποίος δεν έχει προσδιοριστεί εάν είναι λατρευτικός χώρος ή μικρή ορχήστρα θεάτρου.
Τα μεγαλοπρεπή Γεράνεια όρη υψώνονται ασάλευτα, επιβλητικά, πάνω από τους Αγίους Θεοδώρους, με χειμαρροπόταμους ν' αυλακώνουν τις πλαγιές τους. Στην καρδιά του βουνού, σε υψόμετρο 1150 μέτρων, σε μια ειδυλλιακή τοποθεσία "πνιγμένη" στα πεύκα, βρίσκεται χτισμένη η ιστορική μονή Πραθίου, ένα πλούσιο κοινοβιακό μοναστήρι με αξιόλογη δράση από την ίδρυσή του μέχρι και το 1821. Χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά και παλαιότερα μοναστήρια της περιοχής. Σώζονται ερείπια των κελιών και των αποθηκών και το καθολικό της μονής. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το μωσαϊκό του αλλά και οι λιγοστές αλλά παμπάλαιες βυζαντινές αγιογραφίες του 1466.
Η πόλη των Αγίων Θεοδώρων οφείλει την ονομασία της στο παραδοσιακό εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων, κτισμένο στη θέση παλαιοχριστιανικής εκκλησίας.
Μεγάλη ιστορική σημασία έχει η πλατιά λίθινη πλάκα που φέρει χαραγμένο επίγραμμα των ύστερων ρωμαϊκών χρόνων και βρίσκεται δεξιά της εισόδου της εκκλησίας. Το επίγραμμα αυτό προέρχεται από τον τάφο ενός δεκαπεντάχρονου κοριτσιού και το περιεχόμενό του θα μπορούσε να συγκριθεί με τα σημαντικότερα της αρχαιότητας.
Η Φιλοστράτα πληροφορεί η ίδια τους διαβάτες πως στο τέλος του 14ου έτους της ηλικίας της λύθηκε ο "δεσμός της" με τη ζωή και πως η ίδια επανήλθε στον (πνευματικό) κόσμο, από τον οποίο είχε προέλθει.
Σημαντικό τουριστικό παραθαλάσσιο θέρετρο, μόλις 65 χλμ. από την Αθήνα και 20 χλμ. από την Κόρινθο, οι Άγιοι Θεόδωροι συνδυάζουν αρμονικά βουνό και θάλασσα και αποτελούν πόλο έλξης Ελλήνων και ξένων επισκεπτών, ενώ είναι ιδανικό μέρος για μικρές αποδράσεις λίγων ωρών από τον ασφυκτικό κλοιό της μεγαλούπολης. Οι πολυάριθμες ταβερνούλες προσφέρουν γαστρονομικές παραδοσιακές γεύσεις και ολόφρεσκο ψάρι, ενώ στα γραφικά καφενεδάκια ο επισκέπτης απολαμβάνει τον καφέ του δίπλα στη θάλασσα, με θέα τον πανέμορφο Σαρωνικό.
Από την πόλη των Αγίων Θεοδώρων, ο δρόμος οδηγεί στον Ισθμό, τον αδιαμφισβήτητο θαλασσινό "ομφάλιο λώρο" μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Μεσογείου. Αυτός ο ιδιόμορφος "λαιμός" γης, από την αρχαιότητα ακόμα, ήταν το κατεξοχήν στρατηγικό σημείο του ελλαδικού χώρου και ένα από τα σημαντικότερα της Ανατολικής Μεσογείου. Η διάνοιξή του αποτέλεσε από την αρχαιότητα μείζον θέμα, καθώς η δημιουργία της διώρυγας θα έλυνε πολλά προβλήματα και θα διευκόλυνε τη ναυσιπλοΐα και το εμπόριο.
Ο αρχαίος Δίολκος εξυπηρετούσε καθ' όλη την αρχαιότητα την από ξηρά διίσθμιση των πλοίων. Επρόκειτο για λιθόστρωτο δρόμο πάνω στον οποίο κινούνταν η ολκός, μεγάλου μήκους συσκευή η οποία έφερε πάνω της το σκάφος.
Πρώτος συνέλαβε το έργο της διάνοιξης του Ισθμού ο τύραννος της Κορίνθου Περίανδρος, ο οποίος τελικά αρκέστηκε στη δημιουργία του διόλκου. Στη συνέχεια ο Δημήτριος ο Πολιορκητής, ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καλιγούλας και ο Νέρωνας διαδοχικά, μελέτησαν και επιχείρησαν τη διάνοιξη, χωρίς όμως επιτυχία. Ο Ηρώδης ο Αττικός, οι Βυζαντινοί και οι Ενετοί, τέλος, ήταν οι "διάδοχοι" του Νέρωνα στο όραμα της διάνοιξης του Ισθμού, αφού επιχείρησαν με τη σειρά τους το μεγαλόπνοο έργο, αλλά εγκατέλειψαν την προσπάθεια.
Η διάνοιξη συνεχίστηκε απ' αυτό το σημείο πολλούς αιώνες αργότερα από τον Καποδίστρια, αλλά ελλείψει χρημάτων δεν προχώρησε και πολύ. Το 1881 ανατέθηκε το έργο στον Ούγγρο επιχειρηματία Στέφανο Τίερ, μαζί με το προνόμιο εκμετάλλευσης της γέφυρας για 99 χρόνια. Την επόμενη χρονιά το έργο συνεχίστηκε από μια ελληνική εταιρεία, που τη χρηματοδότησε ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης Ανδρέας Συγγρός. Οι Έλληνες εργάτες έσκαβαν ασταμάτητα για δέκα και πλέον χρόνια, ώσπου στις 25 Ιουλίου του 1893 το έργο ολοκληρώθηκε και το πρώτο πλοίο πέρασε σφυρίζοντας πανηγυρικά μέσα από τη διώρυγα!
Στα 108 χρόνια της λειτουργίας της η Διώρυγα έχει κατά καιρούς κλείσει. Σήμερα λειτουργούν δύο βυθιζόμενες γέφυρες, μία στην Ποσειδωνία και μία στην Ισθμία, που εξυπηρετούν την επικοινωνία μεταξύ Στερεάς και Πελοποννήσου, ενώ κάθε χρόνο το πιο διάσημο κανάλι του Ελλαδικού χώρου διαπλέεται από 15.000 περίπου πλοία, πενήντα τουλάχιστον διαφορετικών εθνικοτήτων.
Ανατολικά της Διώρυγας βρίσκεται η Ισθμία, περιοχή που κατά τη μυθολογία πήρε υπό την προστασία του ο Ποσειδώνας, με μεγάλη ακμή κατά την αρχαιότητα λόγω της εξαίρετης γεωγραφικής της θέσης. Εδώ είχε αναπτυχθεί η λατρεία των θεοτήτων της θάλασσας. Σήμερα, είναι ορατά τα ερείπια των ναών του Ποσειδώνα και του Μελικέρτη Παλαίμονα, το ρωμαϊκό θέατρο και το στάδιο, ενώ το Μουσείο της Ισθμίας προσφέρει όλο τον όγκο των ευρημάτων, καθώς και ένα σύνολο μοναδικό γυάλινων πινάκων του 375 μ.Χ.
Το ιερό του Ποσειδώνα βρισκόταν στο ανατολικό άκρο του Ισθμού και τραβούσε την προσοχή οποιουδήποτε ταξίδευε από και προς τον Ισθμό, ενώ αποτέλεσε χώρο σημαντικών συνεδρίων και συγκεντρώσεων όλων των Ελλήνων.
Σήμερα σώζονται μόνο τα θεμέλια του ναού, γιατί τον 6ο αιώνα μ.Χ. ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ιουστινιανός χρησιμοποίησε τα υλικά του ναού και έχτισε ένα πολύ ισχυρό αμυντικό τείχος για να προστατέψει την Πελοπόννησο από τους εκ Βορρά επιτιθέμενους βαρβάρους, σε τέτοια έκταση που στα νεότερα χρόνια θεωρούσαν το τείχος αυτό έργο της κλασικής αρχαιότητας.
Έξω από τον περίβολο του ναού του Ποσειδώνα χτίστηκε, τον 1ο αιώνα μ.Χ., το Παλαιμόνιο, προς τιμή του Μελικέρτη Παλαίμονα. Η τοπική λατρεία του παιδιού-θεού Παλαίμονα στην Ισθμία είχε καθιερωθεί ήδη από τον Σίσυφο, ιδρυτή και βασιλιά της Κορίνθου (τότε Εφύρας), όταν ο τελευταίος βρήκε το άψυχο κορμάκι του ανιψιού του Μελικέρτη, γιου της Ινώς, πάνω στη ράχη ενός δελφινιού. Ο Μελικέρτης έγινε δεκτός στο βασίλειο του Ποσειδώνα και απέκτησε το θεϊκό όνομα Παλαίμων, όπως και η μητέρα του Ινώ, που πήρε το όνομα Λευκοθέα, δηλαδή θεά των αφρών της θάλασσας.
Το Παλαιμόνιο το αποτελούσαν ένας μικρός ναός και περίβολος έξω από τη Νοτιοανατολική γωνία του ναού του Ποσειδώνα και πάνω στο παλαιό στάδιο. Μια πύλη συνέδεε το ιερό αυτό με το ιερό του Ποσειδώνα.
Ο ναός του Παλαίμονα ήταν ένα περίπτερο, δηλαδή ένα στρογγυλό κτίσμα με κίονες γύρω-γύρω και μέσα σ' αυτό φαίνεται να υπήρχε ένα δελφίνι και πάνω στη ράχη του ξαπλωμένος ο νεκρός Παλαίμονας. Το Παλαιμόνιο υπήρξε ένα από τα ομορφότερα στολίδια του ιερού του Ποσειδώνα και γενικά των Ισθμίων και αποτελεί ένα σπουδαίο μνημείο του πολιτισμού της αρχαίας Ελλάδας.
Προς τιμή του παιδιού-θεού Παλαίμονα καθιερώθηκαν ταφικοί αγώνες, τα περίφημα Ίσθμια, που αργότερα -τον 6ο π.Χ. αιώνα, επί τυραννίας των Κυψελιδών- εξελίχθηκαν σε μια από τις τέσσερις μεγαλύτερες πανελλήνιες αθλητικές διοργανώσεις. Αν τα βήματά σας, σας φέρουν ως εδώ, έχετε μαζί σας κι ένα κλαδάκι πεύκο για να το αφήσετε στο χώρο που για αιώνες λάτρευαν οι αρχαίοι Έλληνες το αδικοχαμένο παιδί.
Οι αγώνες, αργότερα καθιερώθηκαν από τον ήρωα Θησέα προς τιμή του Ποσειδώνα και είχαν ως σκοπό, σύμφωνα με τον ιστορικό Πλούταρχο, την ανάπτυξη της σωματικής δύναμης των αθλητών και τη σύσφιγξη των σχέσεων των Πελοποννησίων με τους πάνω από τον Ισθμό Έλληνες.
Στους αγώνες, αρχικά, έπαιρναν μέρος μόνο άνδρες. Αργότερα συμμετείχαν και "αλένετοι άνδρες", έφηβοι και στους μουσικούς αγώνες και γυναίκες.
Τελούνταν κάθε τρία χρόνια, στο ναό του Ποσειδώνα, στο στάδιο της Ισθμίας, σε μήκος διαδρομής 181 μ., κατασκευασμένο στα ανατολικά του ναού.
Την ύπαρξη μουσικών αγώνων και αγώνων απαγγελίας, που είχαν προστεθεί στο πρόγραμμα των Ισθμίων, μαρτυρεί η ύπαρξη του θεάτρου της Ισθμίας στα Βορειοανατολικά του ναού του Ποσειδώνα, χωρητικότητας 500 ατόμων. Σήμερα, ελάχιστα ίχνη μαρτυρούν την ύπαρξή του.
Στα μέσα του 2ου μ.Χ. αιώνα, στα πλαίσια ενός αξιοσημείωτου οικοδομικού προγράμματος των Ρωμαίων στην Ισθμία, κτίζεται στη Βόρεια γωνία του ιερού ένα λουτρό, πάνω στα ερείπια ενός ελληνικού λουτρού του 4ου π.Χ. αιώνα με μια ασυνήθιστα μεγάλη πισίνα.
Το ρωμαϊκό λουτρό της Ισθμίας, όπως και όλα τα δημόσια λουτρά της εποχής του, προσέφερε στους επισκέπτες τη δυνατότητα να κάνουν θερμό και ψυχρό μπάνιο, να ασκηθούν ελαφρά και να λάβουν μέρος σε κοινωνικές και τελετουργικές συναθροίσεις.
Το μουσείο της Ισθμίας στεγάζει σπουδαία ευρήματα, ενώ υπάρχουν πολλά κατατοπιστικά σχεδιαγράμματα και πολλά παράθυρα που βλέπουν προς τον αρχαιολογικό χώρο. Εδώ εκτίθενται αντικείμενα από τους αγώνες των Ισθμίων που γίνονταν στο στάδιο, όπως λίθινοι και μολύβδινοι αλτήρες, αρύβαλλοι (δοχεία λαδιού με το οποίο άλειφαν τα σώματά τους οι αθλητές), και το εντυπωσιακότερο έκθεμα - μοναδικό στην Ελλάδα - 87 καλλιτεχνικοί πίνακες Opus Sectilae (ψηφιδωτά από ελεφαντόδοντο και γυαλί), έργα του 4ου μ.Χ. αιώνα. Τα Υαλοθετήματα αυτά ήρθαν με πλοίο από την Ιταλία ή την Αίγυπτο και ξεφορτώθηκαν στην αυλή του ιερού της Ίσιδος, το καλοκαίρι του 375 μ.Χ. Ένας τρομερός σεισμός εκείνο το καλοκαίρι βύθισε το λιμάνι των Κεγχρεών και κατέστρεψε τα περισσότερα κτίρια, παρασύροντας στο βυθό και τα κιβώτια με τους πολύτιμους πίνακες. Παρέμειναν στον υγρό τάφο τους για πολλούς αιώνες, μέχρι που τα ανακάλυψαν οι αρχαιολόγοι στις ανασκαφές του 1976.
Όλα τα ευρήματα που εκτίθενται στο μουσείο της Ισθμίας μαρτυρούν τον πλούτο και την αίγλη των Ισθμίων κατά τα χρόνια της ακμής τους.